شب های ماه مبارک رمضان – شرح خطبه متقین:شماره (6) چشم و گوش از ابزار عبادت – بیانات استاد معظم حاج شیخ محمد حسن صافی گلپایگانی
بسمه تعالی
در این فراز، حضرت میفرمایند:
«غَضّوا أَبصارهم عَمّا حَرّمَ اللّهُ عَلَیْهِمْ»
که معنا و پیام آن، مربوط به کنترل و محافظت از چشم و نگاه مومن نسبت به محرمات الهی است.
🔹 1. معنی لغوی «غضّ» و تفاوت آن با «غمز»
غضّ از ماده «غز» به معنای فرو گرفتن، پایین آوردن یا کم کردن نگاه است، نه بستن کامل چشم.
غمز به معنای بستن چشم کامل است.
بنابراین، در قرآن کریم و روایات نیز، «غضّ البصر» به معنای کنترل و هدایت نگاه و نه صرفاً بستن چشم است.
🔹 2. مومن و متقی کیست؟
مومن و متقی کسی است که:
1. چشم خود را از محرمات الهی فرو میگیرد و نگاه به آنچه خداوند حرام کرده، نمیکند.
2. از مقامها و مناصب حرام چشمپوشی میکند، حتی اگر به نظر دنیوی سودمند باشد.
کسی که پیشنهاد مقام یا قدرتی داده میشود که حرام است، آن را رد میکند.
کسی که رشوه دریافت میتواند بکند، از آن چشمپوشی میکند.
نتیجه: مومن واقعی، هم در نگاه و هم در عمل، از تمام محرمات الهی دوری میکند.
🔹 3. آثار و برکات کنترل چشم
کسی که چشم خود را کنترل کند، قلب و دلش آرام است.
در مقابل، کسی که چشم چرانی میکند، حتی اگر وضع ظاهری خوبی داشته باشد، در درون ناراحتی و غصه دارد.
پیامبر اکرم صلیالله علیه و آله و سلم فرمودهاند:
«النظر سهم من سهام إبلیس»
یعنی نگاه به نامحرم تیر شیطان است.
کسی که چشم خود را از حرام باز میدارد، خداوند به او ایمانی شیرین در قلبش عطا میکند و لذت و نشاط معنوی را تجربه میکند، که با هیچ لذت مادی قابل مقایسه نیست.
🔹 4. نمونههای عالی از چشمپوشی
چشمپوشی از مقام حرام: افرادی که حکومت یا موقعیتی دنیوی را که حرام است، رد میکنند.
چشمپوشی از مال حرام: کسی که رشوه یا منفعت حرام را رد میکند.
چشمپوشی در راه خدا: مانند کسانی که شبها در راه خدا بیدار میمانند یا مرزبانان کشور اسلامی که با تلاش و حفاظت، امنیت جامعه را حفظ میکنند.
🔹 5. اهمیت چشم، گوش و قلب در مسیر تقوا
قرآن کریم میفرماید:
«وَلَهُمْ قُلُوبٌ لَا یَفْقَهُونَ بِهَا وَلَهُمْ أَعْیُنٌ لَا یُبْصِرُونَ بِهَا وَلَهُمْ آذَانٌ لَا یَسْمَعُونَ بِهَا»
(سوره اعراف، آیه 179)
چشم: اگر بصیرت نداشته باشد، حقیقت را نمیبیند.
گوش: اگر شنوا و پذیرنده نباشد، ندای الهی را نمیشنود.
قلب: اگر تفقه و درک نداشته باشد، فهم الهی پیدا نمیکند.
بهرهگیری از چشم و گوش و قلب، برای دیدن حقیقت و هدایت ضروری است.
1. غضّ البصر یعنی کنترل و پایین آوردن نگاه نسبت به محرمات.
2. مومن واقعی از هرگونه حرام، چه با چشم، چه با عمل، چشمپوشی میکند.
3. این مراقبت موجب آرامش قلب و شیرینی ایمان میشود.
4. استفاده درست از چشم، گوش و قلب انسان را به بصیرت و درک حقیقت هستی میرساند.
اگر بخواهیم یک پیام کوتاه برای عمل به این فراز داشته باشیم:
«چشمهایتان را از حرام فرو گیرید، دلهایتان آرام خواهد شد، و خداوند شیرینی ایمان را در قلبتان میریزد.»
🔹 1. چشم و نگاه از منظر امام موسی کاظم علیهالسلام
نامه هارون الرشید به حضرت امام موسی کاظم علیهالسلام و درخواست یک موعظه کوتاه: حضرت در جواب یک جمله نوشتند:
«ما من شیء الا و فیه موعظه»
هیچ چیزی نیست که چشم تو آن را ببیند مگر اینکه در آن یک موعظه و پندی باشد.
همه شگفتیهای جهان، اعم از انسانها، حیوانات، گیاهان و دریاها، برای انسان پندآموز هستند. گذشته و حال انسانها، زندگی و مرگ، همه درسی برای مراقبت و عبرتاند.
🔹 2. اهمیت کنترل چشم و استعاره عین از مشک
امیرالمؤمنین علیهالسلام چشم را به سربند مشک تشبیه میکنند:
اگر سربند مشک باز شود، همه محتویات آن ریخته و از دست میرود.
چشم نیز اگر بدون کنترل و سر بند باشد، نگاه به هرچه بخواهد میاندازد و دل و قلب انسان را آلوده و بیپناه میکند.
کنترل چشم باعث آرامش قلب و حفاظت از انسان در برابر وسوسهها و معصیت است.
🔹 3. چشم به عنوان ابزار عبادت
نگاه به دانشمندان و علما عبادت است:
«النظر إلى العالم عباده»
نگاه به عالم دینی و دانشمند از روی احترام و توجه، عبادت محسوب میشود.
نگاه به والدین و فرزندان سادات نیز عبادت است
«النظر إلى الوالدین … و إلى ذریتنا عباده»
نگاه با محبت و احترام به پدر و مادر و فرزندان سادات، عملی شایسته و عبادت است
نگاه به کعبه و قرآن مجید بدون حتی تلاوت، عبادت محسوب میشود:
«النظر إلى المصحف عباده»
باز کردن قرآن و نگاه کردن به آن، حتی بدون قرائت، عبادت است
نگاه به چهره مؤمن به خاطر محبت او عبادت محسوب میشود:
«نظر مومن فی وجه اخیه عباده»
نتیجه: چشم وسیلهای برای عبادت و کسب خیر و نزدیکی به خداوند است، اگر کنترل شده و از حرام دور باشد.
🔹 4. گوش و علم نافع
صفت دیگر متقین:
«وَقَفَوا أَسْمَاعَهُمْ عَلَى الْعِلْمِ النَّافِعِ لَهُمْ»
گوشهای خود را وقف شنیدن علمی کردهاند که نافع و مفید است.
متقین با گوشهای خود:
1. سخنان علمی، دینی و حکمی که سود دنیا و آخرت دارد میشنوند.
2. سخنان بیهوده، لغو و مضر را نادیده میگیرند.
3. مراقب منبع علم هستند: از چه کسی و در چه مجلسی علم میگیرند.
امام جواد علیهالسلام میفرمایند:
کسی که به سخن ناطقی که از خداوند نطق میکند گوش دهد، گویا عبادت خدا انجام داده است.
اگر ناطق سخنی شیطانی و مضر بگوید، گوش دادن به آن عبادت شیطان است.
گوش نیز ابزاری است که باید در مسیر نفع دنیوی و اخروی استفاده شود و از شنیدن لغو و نادرست دوری کرد.
🔹 5. نگاه و تفکر در زندگی روزمره
هر چیزی که انسان میبیند و میشنود، باید پندآموز و عبرتآموز باشد:
نگاه به طعام: حلال یا حرام بودن، نافع یا مضّر بودن.
نگاه به علم: از چه کسی و از چه مجلسی علم میگیرید.
نگاه به عالم و مؤمن: عبادت محسوب میشود.
حکمت: انسان با مراقبت از چشم و گوش و قلب خود، عمر و وقت خود را در مسیر خیر و عبادت صرف میکند و از ضلالت و بیهودهکاری دوری میکند.
🔹 پیام نهایی
1. چشم و نگاه: کنترل نگاه، جلوگیری از حرام و استفاده از چشم برای عبادت و پندگیری.
2. گوش و علم: گوش دادن به علمی که نافع است و پرهیز از لغو و مضرات.
3. حس مسئولیت: انسان باید مراقب باشد چه میبیند، چه میشنود و چه علمی دریافت میکند، زیرا در قیامت از همه اینها سوال خواهد شد.
4. منافع دنیوی و اخروی: علم، عبادت و نگاه صحیح انسان را به خداوند نزدیک میکند و او را از خطا و وسوسه دور نگه میدارد.
رعایت دستور امامان معصوم علیهمالسلام در کنترل چشم و گوش، و جلب علم نافع، مسیر انسان متقی را در دنیا و آخرت هموار میکند.
شرح خطبه متقین – شماره(5) اعتدال در عقیده نه جبر نه تفویض
شرح خطبه متقین – شماره(7) فضیلت صبر در زمان غیبت
ثبت دیدگاه