نقش روزه در روح انسان

ماه مبارک رمضان عالی ترین مکتب تربیت و اخلاق – از سلسله نوشتارهای مرجع ولائی آیت الله العظمی صافی گلپایگانی قدس سره – شماره 14– نقش روزه در روح انسان

انسان در زندگی و در راه ترقّی و تكامل، باید با دشواری ها و سختی ها دست وپنجه نرم كند و از گردنه های خطرناكی عبور نماید و رنج ها و زحماتی را در این راه متحمّل شود، تا به سرمنزل مقصود برسد؛ و تا بر این دشواری ها پیروز نشده و این گردنه ها را پشت سر نگذارد، به مقام كمال انسانیت واصل نخواهد گشت.

متاعب، صدمات و خطرات، بشر را آزموده و پخته و خالص می سازد؛ به شرط آنكه بتواند با صبر و شكیبایی با آنها روبرو شود، ثبات ورزد و از میدان به در نرود.

برای اینكه جان انسان به صبر و شكیبایی معتاد و نیرومند شود، اسلام برنامه هایی عالی و مؤثّر پیشنهاد كرده كه از آن جمله «روزه» است.

روزه، انسان را به صبر و تحمّل عادت می دهد و به روح او نیرومندی و توازن و سنگینی خاصّی می بخشد كه در برابر حوادث و ناملایمات عقب نشینی ننماید و به سوی اهداف انسانی پیش برود.

از نظر دیگر در وجود انسان احساسات و غرایز متضادّی است كه باید آدمی بر همه آنها مسلّط باشد و درعین حالی كه آن غرایز را به

نحو معقول ارضا و اشباع می كند، بر كارشان نیز نظارت نماید.

وجود بشر منبع خواسته های بسیار است كه هریك در سیر او به سوی كمال، دخالت دارند و عوامل و اسباب ترقّی و سعادت او می باشند.

این غرایز اگر به طور صحیح رهبری نشود، برای انسان دردسرهای بسیار ایجاد كرده و باطن او را از طوفان های نگرانی و وحشت و اضطراب پر می سازد و زندگی را بر او تلخ و ناهنجار و مالامال از عذاب و خطا می كنند و حسد، تكبّر، حرص، طمع، شهوت، هوای نفس، ستمگری، چاپلوسی، تملّق و زبونی، حبّ جاه و ریاست و استثمار دیگران در آن حاكم می شود و اگر به طور خِرَدپسند و در لوای راهنمایی دین و قرآن هدایت شوند، باعث رستگاری و سعادت شده و فرد را به صفات انسانی مانند: تواضع، حلم، قناعت، پارسایی، عفّت، تقوا، عدالت، شرافت، استقامت و شجاعت آراسته می سازد.

انسان برای تسلّط بر غرایز و برقراری نظم و ترتیب در اعمال آن و حفظ اعتدال و هماهنگ ساختن تمایلات و رهبری آنها، محتاج به صبر و شكیبایی است كه یورش های این غرایز از قبیل: حسد، شهوت، حبّ جاه، میل به غذا و یورش های دیگر او را از پا درنیاورد و در او اختلال ایجاد ننماید. این یورش ها بسیار خطرناك و ضربه زننده هستند و اقناع نفس و دفع این یورش ها، با تسلیم شدن و ترك مقاومت كردن و آتش بس دادن در برابر آنها امكان پذیر نیست و این امیال و خواسته های نفس، بیرون از حدّوحصر است

                             دوزخ است این نفس و دوزخ اژدهاست                هفت دریا در آشامد هنوز 

                               نفس را هفتصد سر است و هر سری                كان به دریا نگردد، كمّ و كاست

                                كم نگردد سوزشِ این خلق سوز                     از ثَری بگذشته تا تحت الثّری

اگر نفس از تسلّط بر این غرایز باز داشته شد و عقل آنها را تحت فرمان قرار داد، انسان به سوی كمال می رود و اگر به خود واگذار شدند، مانند طفل شیرخواری كه اگر او را از شیر باز نگیرند، به همان حال بزرگ می شود، این غرایز نیز در مسیر غیر عقلانی رشد یافته و قوّت سرکشی خود را افزون می سازند.

                               اَلنَّفْسُ كَالطِّفْلِ إِنْ تُهْمِلْهُ شَبَّ عَلَى                            كَمْ حَسُنَتْ لَذَّةٌ لِلْمَرْءِ قَاتِلَة

وَخَالِفِ النَّفْسَ وَالشَّیطَانَ وَاعْصِهِمَا                              حُبِّ الرِّضَاعِ وَإِنْ تُفْطِمْهُ ینْفَطِمُ

مِنْ حَیثُ لَمْ یدْرِ أَنَّ السَّمَّ فِی الدَّسَمِ                          وَإِنْ هُمَا مَحَضَّاكَ النُّصْحَ فَاتَّهِم

یكی از فواید روزه همین است كه برای این پیكار داخلی، انسان را آماده می سازد، و نیروی شكیبایی او را زیاد می كند.

مگر روزه ترك شهوات، غذا و خوردنی های لذید و آشامیدنی های گوارا و خودداری از اِعمال غرایز نیست؟

فردی كه توانست یك ماه و هر روز تقریباً چهارده ساعت، غذا نخورد، تشنگی را تحمّل كند، به غریزه جنسی اعتنا نكند و آزاد زندگی نماید، خواهد توانست در مواقع دیگر نیز از شهوات نامشروع و آلوده دامانی، خود را حفظ كند.

بیشتر آلودگی ها و گرفتاری ها و سقوط در سیاه چال های زندان ها برای همین است كه آدمی نتوانسته است برای مدّت زمانی هرچند كم، خود را در برابر خشم و شهوت نگاه بدارد و شكیبایی پیشه سازد.

روزه این حال و این وزن را به انسان می دهد كه جنبش ها و یورش های نفسانی او را از این سو به آن سو پرتاب كند.

روزه یار و مددكار و راهنمای ماست كه هم بتوانیم هجومی را كه از خارج به ما وارد می شود دفع كنیم و هم حملاتی را كه از داخل ما را تهدید می كند، بشكنیم.

ازاین رو است كه از روزه، به «صبر» تعبیر شده و آیه كریمه ﴿وَاسْتَعِینُوا بِالصَّبْرِ وَالصَّلَوةِ﴾ تفسیر به «صوم» گردیده است.

چنانچه از حضرت امام صادق «علیه السلام» روایت شده است كه فرمود: «هرگاه بر كسی پیشامد سختی فرود آمد، پس باید روزه بگیرد؛ زیرا خداوند می فرماید:

﴿وَاسْتَعِینُواْ بِالصَّبْرِ وَالصَّلَوةِ﴾؛

از «صبر» و «نماز» یاری جویید

سپس، فرمود: «صبر یعنی روزه».

از اینجا معلوم می شود كه روزه در حصول صفت صبر، یك علّت و عامل مهم است و به این دلیل است كه از آن تعبیر به «صبر» می شود.

آری، بهترین تقویت كننده صبر و شكیبایی، «روزه» و برترین یاد خدا «نماز» است كه هركس از این دو یار قوی كمك بگیرد، بی شك بر حوادث، مصائب، هوای نفس، و تمایلات شیطانی پیروز می شود.

مطالب مرتبط را از لینک های زیر پیگیری نمایید:

روزه و آموزش آزادی