ماه مبارک رمضان عالی ترین مکتب تربیت و اخلاق – از سلسله نوشتارهای مرجع ولائی آیت الله العظمی صافی گلپایگانی قدس سره – شماره 21– عيد سعيد فطر
«أَسْأَلُكَ بِحَقِّ هَذَا الْیوْمِ الَّذِی جَعَلْتَهُ لِلْمُسْلِمینَ عِیداً»
غرض از «عید» نه آن است كه از باب جلال جامه ناز بپوشند به الطاف مزید
ای خوش آن عید، كز آن شاه و گدا خوش باشند كه چنین «عید سعید» است و جز این نیست سعید
در روز «عید فطر» همه مسلمانان در سراسر جهان، غرق احساس افتخار بوده و سربلند و سرافرازند كه ماه مبارك رمضان را با توفیق به پایان رسانده و از بركات معنوی و تربیتی آن مستفیض شده اند.
خدا را شكر می نمایند كه یكی از بزرگ ترین كلاس های تربیتی اسلام را در طی یك ماه گذرانده، و از درس هایی كه در آنها داده شده، به اندازه استعداد و آمادگی خود استفاده كرده و با روح و جان خود آمیزش داده و بر الواح دل ها و ضمایر خود ثبت كرده اند.
در این روز، مسلمانان از یك جهاد حسّاس و خطرناك ـ كه پهلوانان، قهرمانان و شیرافكنان جهان در آن میدان به خاك هلاكت افتاده و مغلوب شده اند ـ فاتحانه و پیروزمندانه باز می گردند.
این جهاد، جهاد با نفس، جهاد با امیال و غرایز حیوانی و لذایذ نفسانی است.
بازداشتن نفس از كام گیری های شهوانی، نگهداری نفس از خوردن غذاهای لذیذ و نوشیدنی های شیرین و خوش گوار، خودداری از چشم چرانی و هوس های شیطانی، از دروغ، غیبت، خشم و غضب، بدخویی و ترش رویی، تكبّر و جاه طلبی و دوری از هر معصیت و گناه دیگر در این میدان جهاد، فتح و پیروزی است.
همه اینها جهاد است و همان «جهاد اكبر»ی است كه پیامبر بزرگ اسلام به گروهی از صحابه كه به جهاد رفته بودند و با دشمن با شمشیر و اسلحه دست وپنجه نرم كرده و زور بازو نشان داده بودند، فرمود:
«مَرْحَباً بِقَوْمٍ قَضَوْا الْجهاد الْأَصْغَرَ وَبَقِی عَلَیهِمُ الْجهاد الْأَكْبَرُ».
«جهاد اكبر»ی كه جز افراد با ایمان و مردان و زنان تربیت شده در دامان اسلام، هیچ شخص دیگری نمی تواند در صحنه آن عرض اندام كند و در میدان رزم آن، افتخاری كسب نماید.
میدانی كه در آن پیلتن های قوی پنجه و عشّاق مال و مقام دنیا، شهوت پرستان، جلاّدان خون خوار، فاتحان جاه طلب كشورها، جوانان مغرور، خشمگینان پلنگ آسا، ستمگران بی رحم، آدم كشان و قصّابان تاریخ، زنان هوس باز، دوشیزگان ناپاك و پرستندگان مظاهر مادّی به خاك هلاكت افتاده؛ و از اینكه بتوانند افتخاری كسب و در مسابقات آن شركت نمایند عاجز و ناتوانند.
میدانی كه مردان و بانوان باایمان، خداپرست، فروتن، پاك دل، پرهیزكار، شكیبا و بی اعتنا به زر و زیور دنیا در آن لباس رزم پوشیده، با اراده محكم و همّت بلند حریف را شكست می دهند و در مسابقه با افتخار به پیروزی دست می یابند.
آری، نبرد با هوای نفس در عین آسانی، دشوار است. آسان است، برای اینكه وجدان پاك و فطرت آدمی و عقل و خرد، مصلحت و لزوم آن را درك می نماید و اگر انسان در این میدان قدم نهاد، هرچه پیش رود موفّق تر می شود؛ تا سرانجام نفس سركش و جنود اهریمنی را مغلوب و ذلیل خود كند و قوای ملكوتی و عقلانی و وجدانی را در كشور بدن، حاكم و كارفرما سازد.
ازسوی دیگر این كار دشوار است؛ برای اینكه جهاد با نفس، ایستادگی در برابر غرایز گوناگون و تلاش و كوشش برای كنترل و انضباط آنهاست و شناخت دام های شیطان و هواهای پنهانی كار هر شخصی نیست و رام كردن نفس امّاره و چشم پوشی از لذایذ و كام گیری های نفسانی و خواسته های هزارگونه نفسِ وسیع و سركش، به این زودی ها میسّر نخواهد بود و این دشمن خانگی با غرایزی كه انسان را در دفع دشمن خارجی یارویاور و محرّك و مشوّق هستند، آشنایی و ارتباط برقرار می كند و از آنها كمك و یاری می گیرد.
ازاین جهات، مبارزه با نفس كاری بس دشوار است و رستگار، كسی است كه بتواند نفس را تعدیل كرده، و به نظم و ترتیب صحیح وادار سازد.
ماه مبارك رمضان، ماه مبارزه با نفس و مدرسه تعدیل و اصلاح غرایز و خواسته ها و نمایش قوّت اراده و توان روان، سپری شده و اینك فرصت برگزاری مراسم عیدی بزرگ و پرفضیلت است. این عید، عید اسلامی فطر است كه عید همگان و عید عموم طبقات و افراد است.
«أَسْأَلُكَ بِحَقِّ هَذَا الْیوْمِ الَّذِی جَعَلْتَهُ لِلْمُسْلِمِینَ عِیداً»
عیدی كه خدا آن را برای همه مسلمانان قرار داده و همه را در آن شریك فرموده است. عیدی كه در آن مساجد و مجامع اسلامی و در گستره جهان اسلام، شكوه عبادت و بندگی خدا دیده می شود.
مراسم این عید اختصاص به توانگران، كارفرمایان، رجال و زمامداران و طبقات به اصطلاح ممتاز ندارد.
تشریفات مادّی، تقدیم هدایا و تحفه های گران بها ـ چنانچه پیش از اسلام در اعیاد رسم بود ـ در این عید مرسوم نیست.
زیردستان موظّف به دیدار زمامداران نیستند، و كارگر و كارفرما، افسر و سرباز، فقیر و غنی، شاه و گدا و همه اقشار و طبقات باید در صف بندگی خدا و دعا و عبادت برادرانه بایستند.
چنانچه می دانیم مراسم عمده و حسّاس این عید «نماز» و «زكات» است.
نماز و زكات
چنانچه بیان شد در مراسم نماز، همه اصناف شركت می كنند و مساوات و برادری اسلامی آنها آشكار می شود. درضمن ادای نماز و خواندن دعایی كه در قنوت است، در دو خطبه و سخنرانی پس از نماز، عالی ترین دروس به همگان آموخته می شود و مطالب لازم و مورد حاجت به عموم گوشزد می گردد، و از همه دعوت می شود تا در پیش بردن مقاصد اسلام و تعظیم شعایر و تعمیم علم و دانش و امر به معروف و نهی از منكر، مجاهدانه كوشش كنند.
كسانی كه دارای مخارج سال خود هستند و یا دارای كار و پیشه ای می باشند كه درآمد آنها وافی به مخارج سال آنهاست، در اعطای زكات و كمك به مستمندان شركت می كنند.
هیچ گونه مراسم كمرشكن و مصارف رقابت انگیز و مخارج بیهوده در این جشن اسلامی وجود ندارد و ازاین رو نمی تواند بهانه ای جهت كردارهای پلید عیاش ها، هرزه ها، پول داران، شهوت ران ها و می خواران باشد.
این عید، نه مثل «عید كریسمس» است كه در آن، جهان مسیحیت در كارهای زشت و فحشا و فساد غرق شده، و در هرزگی و رقص و باده و فسق و فجور، خود را آلوده می سازند، و به نام مسیح (علیه السلام) و دین، مجالسی برای لهو و قمار، مستی و شراب و ساز و آواز برپا می كنند كه بی شك حضرت عیسی (علیه السلام) ـ پیامبر پاك خدا ـ از آن بیزار است؛ و نه مثل سیزده نوروز و تعطیلات نوروزی است كه تا چندی پیش نیز در آن بازار باده فروش ها و كاباره ها، مجالس لهو و قمار، سینماها و فیلم های شهوت انگیز رواج داشت و آمار جنایات و بی ناموسی و خیانت و چاقوكشی و انتحار در این ایام بسی فراوان بود و حتّی طبق آمارهایی كه داده می شد فرزندانی كه در این مراسم و اوقات نطفه آنها منعقد می گردید، اختلال فكری و جسمی داشتند.
روزهایی هم به نام های مقدّسی مانند: «روز مادر»، «روز معلّم»، «روز كودك» و… نام گذاری می شود كه بیشتر آنها از حقیقت خالی است و فقط تشریفات و برگزاری مراسم، منظور می باشد و احساسات را كودكانه و جاهلانه و به طور موقّت تحریك می سازد.
چنین روزهایی را نباید عید دانست؛ این مراسم، تقلید از بیگانه و سوغات دروغین و بی حقیقت غرب است؛ وگرنه همه روزها، «روز مادر» است و در هر روز، رعایت حقّ مادر و معلّم و احترام به آنها لازم و واجب است.
در محیط اسلامی ـ كه كانون عواطف عالی انسانیت است ـ همواره و در همه لحظات، تكریم مادر، معلّم، كودك و… باید مورد عنایت باشد.
در جاهایی كه در دوره سال پدر و مادر و معلّم مورد فراموشی اند چون می بینند كه این عواطف به صورت مرده درآمده و از بین رفته است، برای تِذكار و تجدید خاطرات آن، در سال یك روز را معین می كنند كه مثلاً به سراغ مادران بروند و به طور مصنوعی از آنها یاد كنند و ازاین رو، این روزها را باید یادبود و سالگرد از بین رفتن و نابودشدن آن عواطف عالی انسانی شمرد.
ملّتی كه واقعاً و حقیقتاً خود را مدیون مادر و پدر و معلّم خود می داند و دینش او را برای ادای این گونه حقوق تربیت می كند، چه حاجت به این صحنه سازی های بی مغز و بی حقیقت دارد؟!
ما مسلمانان در همین ماه رمضان چقدر درس حق شناسی درباره پدر و مادر و… می آموزیم و در ادعیه، مكرّر از مادر و زحمات او یاد می كنیم و خدمات او را در ذهن می سپاریم؟
زنده باد اسلام! كه تربیت و بهبود روح و روان جامعه را در سرلوحه برنامه های خود قرار داده و از هر فرصت برای ترقّی فكر و قوّت اراده بشر استفاده كرده است.
این عید فطر هم برای تمام مفاهیم ارزنده و عالی انسانی تذكار بوده و به سوی هر عمل نیك و انسانی هدایتگر است.
«أَنْ تُدْخِلَنِی فِی كُلِّ خَیرٍ أَدْخَلْتَ فِیهِ مُحَمَّداً وَآلَ مُحَمَّدٍ، وَأَنْ تُخْرِجَنِی مِنْ كُلِّ سُوءٍ أَخْرَجْتَ مِنْهُ مُحَمَّداً وَآلَ مُحَمَّدٍ»
این عید، عید خدا و موسم دعا و نماز و احسان و نیكی به بندگان خدا و دیدارهای پاك و منزّه است. نزدیك به چهارده قرن است كه این عید برگزار می شود؛ تاكنون شنیده نشده كه برای تهیه وسایل این عید و شركت در مراسم آن یك نفر خودكشی كرده و یا پای یك زن و شوهر به دادگاه كشیده شده باشد.
این عیدی است كه در آن به جای تفریحات ناسالم، همه به سوی مساجد و مراكز اقامه نماز عید می روند و خدا آن را ذخیره خیر و نشان شرف و كرامت پیامبر اسلام (صل الله علیه و آله وسلم) و سبب ارتقای افتخارات اسلامی قرار داده است.
داستانی از زهد امام علی (علیه السلام)
در خاتمه، با خواندن این حدیث و دقّت نظر در روش و آیین حكومت و مساوات اسلامی، از آن پند و اندرز گرفته و درس آزادگی بیاموزید.
«محمد عبدالرحمن جدیلی مصری» در كتاب «امالی رمضان» می گوید:
مردی بر علی بن ابی طالب (علیه السلام) (در هنگامی كه زمامدار رسمی مسلمانان بود) در روز عیدی وارد شد.
مرد دید امیرالمؤمنین (علیه السلام) در روز عید، نان خشكی را میل می فرماید.
«فَقَالَ: یا أَمِیرَ الْمُؤْمِنِینَ أَ فِی یوْمِ الْعید تَأْكُلُ خُبْزاً خَشِناً؟»
[مرد گمان می كرد كه چون روز عید است، باید در سفره علی (علیه السلام) همه گونه طعام، چیده شده باشد] عرض كرد:
یا امیرالمؤمنین! در روز عید نان خشك می خوری؟
علی (علیه السلام) فرمود:
«إِنَّمَا هُوَ عید لِمَنْ قَبِلَ اللهُ مِنْهُ صِیامَهُ، وَشَكَرَ قِیامَهُ، وَكُلُّ یوْمٍ لَا یعْصَى اللهُ فِیهِ فَهُوَ عِیدٌ»
«همانا امروز عید است برای کسی که روزه اش را خدا قبول کرده باشد و از قیامش سپاسگزاری نموده باشد و هر روزی که در آن معصیت خدا نشود آن روز عید است»
«اَلْیوْمُ لَنَا عِیدٌ، وَغَداً لَنَا عِیدٌ، وَكُلُّ یوْمٍ لَا نَعْصِی اللهُ فِیهِ فَهُوَ لَنَا عِیدٌ»
«امروز برای ما عید است و فردا هم برای ما عید است و هر روزی را كه در آن معصیت خدا نكنیم آن روز برای ما عید است»
اَللَّهُمَّ وَفِّقْنَا لِمَا تُحِبُّ وَتَرْضَى، وَاحْشُرْنَا فِی زُمْرَه نَبِیكَ وَصَفِیكَ مُحَمَّدٍ وَآلِهِ الطَّاهِرِینَ وَصَلِّ عَلَیهِمْ یا أَرْحَمَ الرَّاحِمِینَ.
۱۶جمادی الثانیه ۱۳۹۱ هجری قمری
از خوانندگان ملتمس دعا
لطف الله صافی
مطالب مرتبط را از لینک های زیر پیگیری نمایید:
ماه رمضان از دیدگاه اسلام و ما
ثبت دیدگاه