نامه 1

بسم الله الرحمن الرحيم

محضر حضرت آيت الله العظمي صافي گلپايگاني (دامت بركاته)

سلامٌ عليكمتقاضا دارم به سؤالات زير پاسخ بفرماييد:با توجه به اينكه خداوند در سوره شمس، يازده قسم براي تزكيه نفس ياد كرده است، عدّه اي تزكيه و تهذيب نفس را واجب مي دانند، آيا صحيح است؟

بسم الله الرحمن الرحيم

تزكيه و تصفيه نفس، واجب است و بر حسب آيه كريمه «قَدْ اَفْلَحَ مَنْ زَكيّها»;¹ هر كس تزكيه نفس كند، رستگار مي باشد.

مسأله پاكسازي، تهذيب اخلاق، تصفيه، تحليه، صفاي روح و جلاي قلب در برنامه هاي عبادي و اخلاقي و اعتقادي اسلام منظور شده است، و همه در صفاي باطن و بُردن زنگار از قلب و تهذيب نفس و تنوير ضمير مؤثرند.

بخشي از تعاليم عاليه اسلام، تزكيه و تصفيه و بخشي هم تكميل و تحليه و بلكه بيشتر يا همه تعاليم دين مبين، متضمن هر دو فايده تزكيه و تحليه است.

با جوانــان

نصــايح

توبه، استغفار، تقوا، اجتناب از محرّمات، اهتمام در حلّيت غذا، پوشاك، مسكن، كسب، شغل و انجام عبادات و رياضات شرعيه از نماز، دعا، ذكر خدا، روزه، حج، اداي زكات و ساير حقوق شرعيه و احسان به والدين، احترام معلم، صله رحم، كظم غيظ، ياد موت، زيارت مشاهد و قبور، اعتبار از حوادث روزگار، مجالست با نيكان و علما و بيشتر هدايتها و ارشادات ديني كه يا به عنوان واجب يا مستحب يا حرام يا مكروه عنوان شده است، همه اسباب صفاي باطن، كمال نفس، تزكيه و تحليه است، همه سير و سلوك است و مخصوصاً اعتقادات صحيح معرفة الله، معرفت انبياء، معرفت ائمه و ساير معارف كه بر اساس توحيد و ايمان به عالم غيب و جزا و پاداش و معاد، استوار است.

در اين خودسازي، انسان نقش اساسي و بنيادي دارد; انجام وظايف و تكاليف و عبادات و ترك گناه كه ادامه يافت، روشني باطن بيشتر و بيشتر مي شود، و سفر آنان الي الله و به سوي خدا شتاب مي گيرد تا تمام قلب، روشن و منوّر گردد; و به عكس ارتكاب محرّمات، گناهان و ترك عمل به هدايتهاي ديني قلب را تاريك و سياه و روح را آلوده و تباه مي سازد.

بنابراين، دين، همه اش سلوك و سير الي الله و تهذيب و تصفيه و تحليه و تكميل است. اين سير و سلوك، عمل است كه «مَنْ عَمِلَ صالِحاً مِنْ ذَكَر اَو اُنْثي و هُوَ مُؤْمِنٌ فَلَنُحْيِيَنَّهُ حياةً طَيِّبَةً وَ لَنَجْزِيَنَّهُمْ اَجْرَهُمْ بِاَحْسَنِ ما كانُوا يَعْمَلُونَ»² موجب حيات طيّبه مي گردد و با عمل، التزام، ايمان، تعهد، خلوص نيت و خلاصه، دو بال علم و عمل، انسان به اين مقامات نايل مي شود و در مشاهد عاليه، حضور مي يابد.

پير، مرشد، قطب و تلقينِ ذكر از اين و آن غير از قرآن و احاديث اهل بيت عصمت و طهارت، عليهم السلام، نمي خواهد و نبايد به اسم سير و سلوك، افرادي دين را به شريعت و طريقت تجزيه نمايند و گروه بندي كنند و حتي علما را به اين عناوين تقسيم بندي كرد و برنامه هايي را كه اصالت اسلامي ندارند، عنوان نمايند.

سير و سلوك همه كتابهايي مثل مصباح المتهجّد شيخ توسي، انجام فرايض، نوافل، امر به معروف و نهي از منكر و سعي در اعلاي كلمه اسلام و عزّت مسلمين و قضاي حوايج مؤمنين و انتظار واقعي فرج، به ظهور حضرت مهدي، ارواح العالمين له الفداء، است.

خداوند متعال همگان را به دين خود، در راه راست ـ كه اسلام است ـ هدايت فرمايد.
 

گاهي گفته مي شود اگر كسي مي خواهد به كمالات معنوي برسد بايد ادعيه و اذكار را مانند دارو بداند و آن را زير نظر طبيب روحاني و مجتهد مصرف كند; زيرا ادعيه ما داراي مراتب روحي است، آيا صحيح است؟
 

در اين جهت، همين مقدار كه ادعيه و اذكار را از كتابهاي معتبر مثل كتابهاي علاّمه مجلسي و كتاب مصباح شيخ توسي و مفاتيح الجنان بخواند كافي است و نيز نظر شخص خاص و اجازه، لازم نيست; بلكه بعضي برنامه هايي به اين عناوين ـ كه بايد با اجازه باشد و صوفيه و بعض ديگر عنوان كرده و مي كنند ـ بي اصل و بعضي صورتهاي آن بدعت و حرام است; غرض اينست كه برنامه هاي دعا و عبادت و همه وظايف از شرع و از حضرات معصومين، عليهم السلام، رسيده باشد و شخص از اختراعات اشخاص تقليد ننمايد.

قم / لطف الله صافي

---

1 . شمس ، آيه 9 ; به راستي هر كس آن ]نفس[ را پاكيزه داشت ، رستگار شد .
2 . نحل ، آيه 97 ; هر كس از مرد يا زن ، كه كار نيك كند و مؤمن باشد ، به زندگاني پاك و پسنديده اي زنده اش مي داريم و به بهتر از آنچه كرده اند پاداششان را مي پردازيم .