6. از جمله آداب زائر آن است كه در طول سفر يعني از هنگام حركت تا رسيدن و فرود آمدن در كنار قبة ساميه از خلاف شرع بپرهيزد و به واجبات الهي سخت اهتمام بورزد. به خصوص مواظبت داشته باشد كه نمازش در اثناء راه از بين نرود و قضا نشود بلكه نماز ها را هر كدام سر وقت انجام دهد. اين براي زائر قبر معصومين زشت و زننده است كه در راه زيارت آن بزرگواران اعتنا به نماز نداشته باشد و آن را ترك كند و با بهانههاي واهي و سست ـ مثل اينكه نماز خواندن در قطار مشكل است يا در هواپيما نميشود نماز خواند و يا امثال آن ـ نماز خود را ترك كند.
و نيز در مسير زيارت از نگاه كردن به نامحرم و نظر نمودن به زنان و دختران ديگران و مراوده و گفتگو با نامحرمان سخت اجتناب كند كه خطر عظيم او را تهديد ميكند و ممكن است در سفر زيارت در ورطة بلا بيفتد و آلوده به زنا و بيعفتي گردد.
در همين راستا بايد عرض كنم براي رفتن به زيارت بايد سخت مواظب محرم و نامحرمي بود؛ نكند در قطار يا هواپيما يا اتوبوس اين مرزها و حريمها شكسته شود؛ با كمال تاسف برخي مهمانداران زن هواپيما با آرايش تند و صورت باز و گاهي كشف قمستي از مو در هواپيما مشغول انجام كارها و خدمت رساني هستند اگرچه ادب و احترام نسبت به مسافران را خوب رعايت ميكنند.
از سوي ديگر مردان عموماً و جوانان بالخصوص بدانند كه هيچ عذري ندارند كه به آنها خيره شوند و نگاههاي متعاقب و مريبانه كنند و سر صحبت و شوخي با آنها باز نمايند. همچنين اگر در ميان مسافران و سرنشنيان هواپيما زنان بيمبالات و دختران بيتقوايي باشند كه خود را ساخته و پرداخته باشند و بيباكانه خود را در معرض ديد ديگران قرار دادهاند جوانان متعهد از نظر كردن به آنها و مراوده و ارتباط و شوخي كردن با آنها بپرهيزند و سفر زيارتي خود را سفر گناه و معصيت قرار ندهند. و نيز در قطار و اتوبوسها اين مطالب را رعايت كنند. البته بايد در همه سفرها مراعات اين امور شرعي و الهي را بكنند ولي سفر زيارت حضرت علي بن موسي الرضا عليهالسلام و كلاً سفر زيارتي امتياز دارد و بايد جداً از اين برنامههاي مخرب و منحرف كننده سخت احتراز داشته باشند.
و نيز ازاينكه چند نفر كه با هم نامحرماند ـ هر چند از يك خانواده باشند ـ با يك ماشين مسافرت كنند، بپرهيزند.
دوست محترمي از صلحاي قم ميگفت: «دامادم با همسرش، و دوست او نيز با همسرش، با اتومبيل شخصي خود به مشهد مشرف شدند؛ من از اين موضوع ناراحت بودم كه چرا دو مرد جوان با دو زن جوان و نامحرم مسافرت كردند. در بازگشت دخترم براي ديدن من آمد اما او را نپذيرفتم و اظهار ناراحتي كردم كه چرا با مرد نامحرم در يك اتومبيل شخصي به سفر رفته است. او اظهار ندامت و نگراني از كار خود كرد و آنگاه او را پذيرفتم.
در اينجا اذهان جامعة اسلامي از مرد و زن، دختر و پسر را به اين حديث شريف جلب ميكنم و از همه آنها ميخواهم به حرمت حضرت رضا عليهالسلام كه خود اين حديث يا اقلاً مضمون آن را در ذهن بسپارند.
رسول اكرم صلي الله عليه و آله فرمود:
باعدوا بين انفاس الرجال و النساء فان كانت المعاينة و اللقاء كان الداء الذي لا دواء له
ميان نفسهاي مردان و زنان فاصله ايجاد كنيد و دوري ايجاد نماييد پس اگر همديگر را ببينند و با هم ملاقات كنند مرض و بيمارياي است كه دوا ندارد!!
امت اسلامي مواظب دختران و پسران خود باشند؛ مبادا به قصد ثواب و اندوختن پاداش الهي به زيارت بروند ولي در اثر مراعات نكردن احكام الهي و مقررات مذهبي با كوله باري از گناه بازگردند و به جاي تقرب و نزديك شدن به ساحت قدس وليّ خدا، قلب مبارك آن حجت بالغة الهي را از خود رنجانيده و خويشتن را مشمول نفرين آن بزرگوار قرار داده باشند.
و نيز به دختران مسلمان توصيه و از آنها درخواست ميكنيم كه در خيابانهاي مشهد و يا در صحنهاي شريف با صورت باز و آرايش كرده و لباسها و مدهاي برگرفته از اجانب ظاهر نشوند كه ممكن است مورد نفرين حضرت رضا عليهالسلام واقع شوند. و نعوذ بالله من ذلك
مرداني كه با زنانشان مشرّف ميشوند خصوصاً جواناني كه تازه ازدواج كردهاند غيرت اسلامي خود را حفظ كنند؛ همسر خود را با رو و موي باز و آرايش كرده در خيابانها نگردانند و بترسند كه ممكن است مقدراتشان در همين سفر به بدي، بلا و گرفتاري شخصي، تصادف، حريق و بيماري لاعلاج رقم بخورد. از خداي متعال ميخواهم كه سفر زيارتي آنان اين چنين نباشد.
7. از آداب مهم سفر مقدس زيارتي اينكه در اثناء مسافرتِ زيارت و در بين راه از ضايع كردن مال مردم و دزدي از باغات آنان و خلاصه از تصرفات عدواني بايد سخت احتراز كرد؛ هرگز زيارتي كه همراه با اين كار باشد پذيرفته نخواهد شد و اگر چنين جرياني پيش آمد بايد با جديت تمام در پي جبران آن برآمد.
درماه رجب سال1428 درسفر مشهد مقدس، شخصي ميانسال و محترم در مسجد گوهرشاد جلو آمد و گفت: «مسألهاي دارم.» گفتم: «بفرماييد.» گفت: «من با اعضاي خانواده با ماشين شخصي، به مشهد مشرف شديم. در بين راه بچهها مقداري از ميوههاي يكي از باغها مانند انگور و گوجه و غير اينها را چيدهاند و هنوز هم قسمتي از آن باقي مانده است. اكنون چه كنيم؟»
گفتم: «بايد صاحب باغ را شناسايي كنيد و هر مقدار از مال او را كه برداشت كردهايد جبران نماييد و يا جلب رضاي او را بكنيد.»
گفت: «اين ممكن نيست؛ زيرا آن باغ در سمنان بوده و شناسايي صاحبش ممكن نميباشد.» گفتم: «پس قيمت مقداري را كه برداشت كردهايد از طرف صاحبش صدقه بدهيد.»
گفت: « با باقيمانده ميوهها چه كنم؟»
گفتم: «آن را هم به نيت صاحبش به شخص فقيري بدهيد.»
به هرحال ترك هر واجبي از واجبات الهي و انجام هرحرامي ازمحرّمات پروردگار بزرگ، منافي با زيارت و مخلّ به قبولي آن است و از تقرب زائر به ساحت والاي حضرت رضا عليهالسلام و ديگر شخصيتهاي آسماني كه انسان عزم زيارتشان را كرده ممانعت ميكند.
8. تا ممكن است تشرف او به حرم مطهر و زيارت، مقصد اصلي و هدف كلي او باشد و آن را با كارهاي ديگر مخلوط و ضميمه نكند بلكه اصل مسافرت خود را مادي ننمايد.
دوست عزيز و با فضيلتي داشتيم. در يكي از سفرهايي كه به مشهد مشرف شدم كتابي در دست چاپ داشتم و بنا بود كه ايشان آن را چاپ كنند. گويا تلفني براي گفتگوي مربوط به كتاب پيشنهاد كردم كه در صحن مطهر با ايشان ملاقات كنم ولي آن انسان شريف گفت: «من در آنجا براي كاري جز زيارت نميروم و فقط براي زيارت در آنجا حضور مييابم!»
9. اينكه از ازدحام جمعيت كه در نتيجه نميتوان نزديك به ضريح شود نگران نباشد بلكه خدا را شكر كند كه دلها اين گونه در هواي حضرت رضاست كه خداوند ثواب نزديك شدن و بوسيدن ضريح را به او خواهد داد.
10. بر سر مكان عبادت و زيارت مجادله نكند؛ بلكه ايثار كند و خود در مكان دورتري جا بگيرد و مراعات ادب كند كه خداوند اجر بيشتر به او خواهد داد. و نيز در نماز خواندن و زيارت براي كسي ايجاد مزاحمت نكند و آرامتر بخواند.
11. و از آداب لازم زائر اين است كه مردم شهر زيارتي مانند اهل مشهد يا اهل كربلا و نجف و ديگر مراكز زيارتي را احترام كند و با ادب كامل با آنان مواجه شود؛ مبادا از وضع زائران و برخورد ناشايست برخي از آنان به تنگ بيايند و يا از زائري خاطره بدي در ذهنشان بماند بلكه بايد چنان با آنها رفتار كرد كه همواره ذكر خير زائران كنند. بالاخره بايد توجه داشت كه براي مثال، اهل مشهد مجاوران هميشگي محبوب ما حضرت رضا عليهالسلام هستند و از اين رو در خور احتراماند؛ البته مجاوران نيز بايد از زائران حضرت رضا عليهالسلام تقديم و احترام كنند.
آري! اگر زائران قبر مطهر حضرت رضا عليهالسلام و يا ديگر عزيزان خدا صلوات الله عليهم اجمعين بكوشند كه اين شرايط و آداب را تأمين و فراهم نموده و در وجود خود حاكم سازند اميد آن ميرود كه حتي يك زيارت مختصر از آن بزرگوار و ديگر حضرات معصومين عليهمالسلام اثر كلي و چشمگير داشته باشد و بدين وسيله انسان، مشمول عاليترين الطاف و عنايات حضرت ثامن الائمه عليهالسلام و آباء پاك و ابناء گرامي آن سَرور اخيار قرار بگيرد؛ گرههاي كور و باز نشدني زندگي او از اين رهگذر باز شود و درها و دريچههايي از رحمت ويژة خداوند سبحان به قلب او گشوده گردد كه براي هميشه از آن محظوظ و برخوردار باشد همواره احساس نشاط و انبساط در درون خود بنمايد و خويشتن را در ارتباط با خداي رحمان و رحيم و اولياي گرامي او ببيند و از اين احساس، مقدس بهترين لذتها را از حيات و زندگي پرمعناي خود ببرد.
- مباحث معرفتی [1]