فصل بيست و هفتم: مدت زمان غيبت و امتحانات سخت و دشوار
بر حسب آن چه كه مشهور است در دوره غيبتِ حضرت مهدي عليهالسلام كه بسيار طول خواهد كشيد امتحانات سخت پيش ميآيد بگونهاي كه شخص با ايمان صبح ميكند ولي در حالي كه كافر شده است به شب وارد ميشود آيا اين گونه امتحانها در زمانهاي نزديك به ظهور است يا در تمام طول مدت غيبت چنين امتحانهايي جريان دارد؟
بر طبق اصول اسلامي، دنيا محل امتحان و آزمايش است و مردم در هر واقعهاي كه برايشان پيش ميآيد در حال امتحان هستند. در حال جواني، يا پيري، در توانگري، در نيازمندي، در تندرستي، در بيماري، در قدرت، در رياست، چه در زمان حضور امام عليهالسلام يا در دورة غيبت آن حضرت باشند فرق نميكند، هميشه در حال امتحاناند.
قرآن كريم در اين باره ميفرمايد:
اَحَسِبَ النّاسُ اَن يُترَكُوا اَنْ يَقُولُوا آمَنّا وَ هُمْ لاَ يُفْتَنُون[1]
آيا مردم گمان كردند همين كه بگويند ـ ايمان آوردهايم ـ به حال خود رها ميشوند و آزمايش نخواهند شد؟!
چنان كه ميدانيم در زمان خود پيغمبر صلّي الله عليه وآله و سلّم در عين حال كه همه برنامهها و رويدادها امتحان بود گاهي امتحانهاي شديدي پيش آمد كه جز عدهاي اندك از عهده آن سالم بيرون نميآمدند، مثلاً در جنگها غير از افرادي چون علي بن ابي طالب عليهالسلام ابودجانه و.... در جهاد و دفاع از اسلام و پيغمبر نميتوانستند زياد مقاومت كنند چون در آزمايشهاي سخت تعداد معدودي توان پايداري دارند چه بسا افرادي كه از ترس فرار ميكردند نقل شده است كه در يكي از جنگها عثمان از صحنه جنگ گريخت و بعد از سه روز برگشت، يا پس از رحلت پيغمبر صلّي الله عليه وآله و سلّم آن امتحان سخت پيش آمد كه سه يا هفت نفر بيشتر نتوانستند از عهده آن سالم بيرون بيايند و در خطي كه پيغمبر صلّي الله عليه وآله و سلّم معين كرده بودند ثابت قدم بمانند بعدها هم اين قبيل امتحانات ادامه يافت و هم چنان ادامه خواهد داشت تا به قول قرآن
لِيَميزَ اللهُ الخََبيثَ مِنَ الطَّيِبِ[2]
اينها همه به خاطر آن است كه خداوند ـ ميخواهد ـناپاك را از پاك جدا سازد.
اين امتحانها حكمت و فوائد بسياري دارد كه از جمله آنها است آماده شدن طبع افراد جهان و جامعه براي آن ظهور باشكوه كه در آن مؤمنان ثابت قدم و پايدار از ساير افراد تمييز داده خواهد شد، حفظ ايمان در دورة غيبت حضرت صاحب الامر عليهالسلام همراه با تحمل سختيهاي بسيار شديد امكان پذير است و از اين مدرسه و مكتب امتحان البته ميليونها نفر با افتخار و سربلندي بيرون ميآيند يعني از طريق صبر و شكيبايي و استقامت بر مشكلات پيروز شده دين و ايمان و شرف خود را حفظ مينمايند.
بر حسب مضمون بعضي از روايات در اين دوره حفظ دين از نگاه داشتن آتش در كف دست دشوارتر خواهد شد و ظلم و ستم و فساد و فحشاء شيوع پيدا ميكند و ارزشها، ضد ارزش و ضد ارزشها، ارزش محسوب ميگردد، گناهان افتخار و هنر شمرده ميشود، دوستان شخص او را به گناه ترغيب و تشويق مينمايند و از اين كه با اهل ظلم و گناه و فساد هماهنگي نكرده او را سرزنش ميكنند.
زنها در كارهاي مخصوص به مردها وارد ميشوند. جنگها و بلاهاي طبيعي زيادي پيش ميآيد. در روايت جابر انصاري كه درباره تفسير آيه:
اَطيعُوا اللهَ وَاَطيعُوا الرَّسوُلَ وَ اُولِي الامْرِ مِنْكُم...[3]
اي كساني كه ايمان آوردهايد! اطاعت كنيد خدا را، و اطاعت كنيد پيامبر خدا و اولو الامر ـ اوصياي پيامبر ـ را... .
وارد شده است حضرت پيغمبر اكرم صلّي الله عليه وآله وسلّم از خلفا و جانشينان خود از حضرت علي عليهالسلام تا حضرت مهدي عليهالسلام خبر ميدهد و همه را يك به يك اسم ميبرد و فتح شرق و غرق جهان را به دست مبارك حضرت مهدي عليهالسلام به مردم مژده ميدهد و در ضمن ميفرمايد:
ذلك الذي يغيب عن شيعته و اوليائه غيبة لا يثبت فيها علي القول بامامته الاّ من امتحن الله قلبه للايمان[4]
او كسي است كه از شيعيان و دوستانش پنهان ميشود چنان پنهان شدني كه بر ايمان به امامت او پايدار نميماند مگر آن كسي كه خداوند قلب او را به ايمان داشتن امتحان نموده باشد.
و اميرالمومنين،عليهالسلام،در نهج البلاغه نيز از اين شدايد و آزمايشها خبر دادهاند و از جمله ميفرمايند:
ما اطول هذا العناءوابعد هذا الرجاء[5]
چه طولاني است اين رنج و محنت و چه دور است اين اميد و آرزو!
و حتي در حديثي ديگر وارد شده است كه:
ان لصاحب هذا الامر غيبةالمتمسك فيها بدينه كالخارط للقتاد....[6]
همانا براي صاحب اين امر غيبتي است، هر كس كه در آن زمان به دين چنگ زده باشد مانند كسي است كه با دست خار بكند.
پس همان گونه كه از روايات استفاده ميشود تمام مدت غيبت دوره امتحان و آزمايش است كه البته نوع آن آزمايشها در زمان و مكانهاي مختلف متفاوت است، بايد مؤمن در اين دوره در التزام به احكام دين و تلاش براي اعلاء كلمه اسلام و عزت مسلمين و دفع نفوذ و سلطه فرهنگي و سياسي بيگانگان ثبات قدم داشته باشد و با تمام اوضاع و احوال منفي و غير مساعد در حال مبارزه و جهاد باشد و به پيروزي اسلام و مسلمين و نصرت خدا اميدوار باشد و در مقابل قدرت كفار و ايادي آنها خود را نبازد و به اخلاق و رفتار غلط آنها گرايش پيدا نكند و در ضمن يقين داشته باشد كه وعدههاي خدا و پيغمبر خدا حق است و بالاخره اسلام پيروز و عالمگير خواهد شد و در نتيجه آن عدل و داد جهان را پر خواهد كرد.