فصل چهارم: پيش از امام صادق عليهالسلام
آيا مذهب تشيع در فرمايشات پيشوايان ديني پيش از امام صادق عليهالسلام نيز مورد بحث قرار گرفته است؟
چنانكه پيشتر گفتيم تشيع يك تفكر اصيل اسلامي است كه از طرف شخص پيامبر صلّي الله عليه و آله و سلّم مطرح شده بود و هر كس ميتواند اين معني را از مطالب موجود در نهج البلاغه و كلمات اميرالمؤمنين عليهالسلام هم استفاده كند.
امام محمد باقر و امام جعفر صادق،عليهما السلام، ابعاد مختلف اين تفكر را براي مردم شرح دادند و اطلاعات مردم را در اين باره كامل كردند و افراط و تفريطهاي موجود در اين مسأله را برطرف نمودند.
آنها ثابت نمودند كه اصل امامت يك تفكر اصيل و تمام عيار اسلامي است كه مرجع بيان حقيقت و حدود آن ائمه عليهمالسلام ميباشند، همان گونه كه آنان مرجع تشريح و تفسير همه مفاهيم و اصطلاحات اسلامي و آيات قرآني ميباشند وقتي موقعيت بيمانند و عظيم علمي آنها مشخص شد همه فهميدند كه آن بزرگواران واجد همه صلاحيتها و در عين حال يگانه منبع قابل اعتماد در شناخت اصل امامت و مفهوم كامل و اصيل آن ميباشند، البته اين بدان معني نيست كه گمان شود اصل امامت امر ابداعي آنها يا به قول بعضي كه به عالم غيب ايمان ندارند دست آورد تاريخ است.
از جمله روايات معتبر در نزد اهل سنت روايات علي بن الحسين عليهالسلام و امام محمد باقر عليهالسلام و امام جعفر صادق عليهالسلام است چنانكه "احمد شاكر" در شرح "الباعث الحثيث" نوشته است، موقعيت معنوي و امامت ائمه قبل از اين دو امام در دلهاي مردم بسيار استوار بوده است.
اين اعتقاد كه امامان قرآن ناطق هستند يعني معاني و تعابير خاص قرآن را ميدانند قبل از امام باقر عليهالسلام در بيانات پدر بزرگوارش امام زينالعابدين عليهالسلام و قبل از او هم در روايات اميرالمؤمنين و امام حسن و امام حسين عليهمالسلام بارها مطرح شده بود و شخص پيامبرصلّي الله عليه و آله وسلّم در ضمن احاديثي كه از حد تواتر هم گذشته است به اين مسأله اشاره دارند و آن حضرت ائمه عليهمالسلام را هم رديف قرآن معرفي كردهاند، در كتابهاي اهل سنت خطبهاي از امام زينالعابدين عليهالسلام، نقل شده است كه در آن با صراحت از قرار داشتن امامت در اهل بيت عليهمالسلام و اين كه اين بزرگواران يگانه مرجع و حجت الهي بر خلقاند به تفصيل سخن گفته شده است.