فصل سوم: امام صادق،عليهالسلام، و مذهب تشيّع
آيا امام جعفر صادق عليهالسلام بنيانگذار مذهب تشيع است، يا تبيين و تشريح كننده آن؟
امام صادق عليهالسلام تفكر اصيل شيعي را ـ كه چه بسا افرادي از دوستان و محبّان اهل بيت عليهمالسلام آن را چنانكه بايد نشناخته بودند ـ به همگان شناساند وي با تأسيس آن مدرسه بزرگ علمي مردم را با حقايق اسلام راستين ـ كه با پيروي از علي عليهالسلام و اهل بيت عليهمالسلام تحقق مييابد ـ آشنا ساخت، در حالي كه در دورههاي قبل از حضرت صادق عليهالسلام زمينه گسترش معارف در حدي كه در عصر آن حضرت بود فراهم نشده بود.
اين بدان معنا نيست كه امام جعفر صادق عليهالسلام بنيان گزار تفكر شيعي هستند، چون همان گونه كه پيش از اين بيان شد، تفكر شيعي در عصر پيامبرصلّي الله عليه و آله و سلّم به طور منسجم و مشخص بود و احاديث متواتر و ارشادات روشن گرانه نبياعظم صلّي الله عليه و آله و سلّم كم و كيف آن را مشخص كرده بود و گذشت زمان و وقوع حوادث در تكميل آن هيچ گونه دخالتي نداشت، البته اين امور در تبليغ و ترويج و تنظيم آن در دورههاي بعدي به ويژه در عصر امام صادق و امام باقر،عليهما السلام مؤثر بودند و حتي خود اين حوادث، حقانيت اين تفكر را در مقابل تفكر مخالفان هر چه بيشتر آشكار كرد.
يكي از علل پيروزي تفكر شيعي در مسأله امامت اين بود كه مردم در دورة حاكميت بنياميه اعمال و رفتارهايي را از مدعيان جانشيني پيامبر صلّي الله عليه و آله و سلّم مشاهده كردند كه با هيچيك از احكام و اصول اسلامي همخواني نداشت.
اين كار حتي سبب شورش مردم عليه آنها در موارد مختلفي شد، گرچه اين شورشها اغلب به واسطه توسل به زور شكست خورد و حكومت بنياميه در ظاهر ادامه پيدا كرد، ولي در كل اين حوادث سبب شد كه زمينه رسوخ و گسترش تفكر شيعي در دلهاي مردم فراهم شود.